به گزارش دنانما، چهارمین جلسه از سلسله نشستهای «مفاهمه» با موضوع بررسی ابعاد فرهنگی، اجتماعی و رسانهای نظام سلامت، با حضور رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، مدیران این مجموعه و جمعی از برجستهترین اساتید علوم انسانی استان برگزار شد.
این نشست با هدف ایجاد فهم مشترک، نقد ساختارهای موجود و بررسی راهکارهای علمی جلب اعتماد عمومی در حوزه بهداشت و درمان شکل گرفت.
فرهنگ امر زمانبر است؛ هدف مفاهمه است نه اقناع
در ابتدای این نشست، صیاد خردمند، مدیر روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج با نقد فرهنگ زودبازده و ناشکیبایی در جامعه گفت: ذهن انسان ایرانی مدام دنبال خروجی زودهنگام است؛ همانطور که جمالزاده در کتاب خلقوخوی ما ایرانیان و حسن نراقی اشاره کردهاند، ناشکیبایی یک صفت فرهنگی در ماست. اما فرهنگ امری زمانبر است، نگاه مهندسی و دستکاری را نمیپذیرد و نتیجه انباشت آرام تجربیات است. ما از روز اول گفتیم که در این جلسات به دنبال خروجی زودهنگام نیستیم.
وی با تأکید بر اینکه هدف اصلی این نشستها مفاهمه است نه اقناع، افزود: به تعبیر هابرماس، هدف ما گفتگو و رسیدن به فهم مشترک است، نهاینکه یکی، دیگری را قانع کند. در این فرآیند، دانشگاه علوم پزشکی و سیستم درمان بیشتر قرار است شنونده نگاههای غیرپزشکی و دغدغههای جامعه باشد.
خردمند در پاسخ به پیشنهاد یکی از رسانهها برای برگزاری جلسات در خیابان و در میان مردم اظهار داشت: این ایده اتفاقاً در برنامه ما هست، اما ابتدا باید نظر کارشناسان را بشنویم و سازوکار حضور در فضای عمومی را بسنجیم تا درک مردم عادی از این جریان مشخص شود.
وی با رد نگاه کوتاهمدت به تاریخ و ارجاع به نظریه جامعه کوتاهمدت کاتوزیان تصریح کرد: در تاریخ ما هر دولتی آمده، کار قبلیها را خاک کرده و خواسته تاریخ را از خودش شروع کند اما ما نمیخواهیم تاریخ را از نو بسازیم، بلکه به دنبال نگاه بلندمدت و تسهیل انباشت تجربیات هستیم.
ضرورت تشکیل شورای سلامت محلات و آموزش ارتباط همدلانه
در ادامه، سلیمان شهبازی، مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان و کارشناس روانشناسی، با نقد ویژگی «سخنرانگریزی» در جامعه، به ارزیابی اقدام دانشگاه علوم پزشکی پرداخت و گفت: در روانشناسی وقتی عضوی از یک خانوادهِ دچار چالش، گام در مسیر درمان میگذارد، یعنی ۵۰ درصد راه طی شده است؛ اقدام امروز دانشگاه علوم پزشکی یاسوج در بازگشت به خود و سوال در خصوص کیفیت خدمات و پاسخگویی، نشان میدهد این مجموعه ۵۰ درصد راه را برای بهبود فرآیندها رفته است.
وی با تأکید بر لزوم خروج از اتاقهای بسته مدیریتی و حرکت به سمت «محلهمحوری» افزود: پیشنهاد من این است که به جای اکتفا به این فضاها، ساختار گفتگوها را به کف خیابانها، محلات و روستاها ببریم. ما در کانون پرورش فکری تجربه تشکیل «شورای خانواده» را داشتیم که باعث شد خانوادهها پشتوانه ما شوند. در نظام سلامت نیز اگر به دنبال اعتمادسازی هستیم، باید برای مردم با تشکیل «شورای سلامت محلات» هویت و مسئولیت تعریف کنیم؛ چرا که مشارکت اجتماعی، کلید جلب اعتماد است. علاوه بر این، صداوسیمای استان نیز باید پای کار بیاید و با تولید برنامههای فاخر، این گفتگوهای کارشناسی را به متن جامعه ببرد.
این دکترای مشاوره با اشاره به اینکه ریشه ۷۰ درصد بیاعتمادیهای سازمانی، شنیده نشدن حرف کارمندان است، در خصوص فرسودگی روانی کادر درمان گفت: نظام سلامت باید دورههای کوتاهمدت «ارتباط همدلانه» و مدیریت هیجان را برای پرسنل خط مقدم خود برگزار کند تا آنها بتوانند در شرایط تنشزا، با انعکاس احساسات مراجعین، آرامش را به محیط درمان بازگردانند.
ریشهیابی فساد سیستماتیک و تعارض منافع در نظام سلامت
سپس سید صمد بهشتی، استادیار جامعهشناسی دانشگاه یاسوج با نگاهی آسیبشناسانه به تحلیل وضعیت اعتماد اجتماعی پرداخت و گفت: اعتماد، زندگی اجتماعی را پیشبینیپذیر کرده و به جامعه آرامش روانی میبخشد. اما متأسفانه روند آمارهای اعتماد اجتماعی و اعتماد نهادی در ایران از دهه ۸۰ به این سو، به شدت نزولی و نگرانکننده بوده است؛ اعتماد در جامعه حکم علائم حیاتی بیمار را دارد و وضعیت فعلی آمارها، نشاندهنده حال نامساعد جامعه است. یکی از مهمترین عوامل تخریب این اعتماد، پدیده فساد است.
وی با استناد به یک تحقیق دانشگاهی و مصاحبه با مدیران ستادی وزارت بهداشت، به تشریح ریشههای فساد ساختاری پرداخت و افزود: بر اساس یافتههای این پژوهش، ۵ زمینه کلی برای ایجاد فساد در نظام سلامت شناسایی شده که قویترینِ آنها «زمینه قانونی و مشکلات قانونگذاری» است. فساد در کشور ما صرفاً یک اقدام فردی یا غیرقانونی نیست، بلکه یک «فساد ساختاری و سیستماتیک» است که کاملاً در قالب قانون و با سوءاستفاده از موقعیت شکل میگیرد؛ به طوری که اگر سالمترین آدم را هم در این ساختار بگذارید، یا هضم نظام فساد میشود یا باید صندلی خود را ترک کند.
این جامعهشناس با ذکر مصادیقی از تعارض منافع در نظام سلامت تصریح کرد: خلأ قانونی در بخش تعارض منافع باعث میشود یک مقام دولتی در وزارت بهداشت همزمان مالک چندین شرکت دارویی، واردکننده و صادرکننده باشد. مصداق دیگر، معدومسازی ۲۵۹ تُن سرم مرغوب اروپایی در اوج بحران کرونا به بهانههای بوروکراتیک بود؛ اقدامی که کاملاً قانونی انجام شد اما پشت پرده آن، فسادی به نفع انحصارات دارویی جریان داشت. این سیاستگذاریهای دستوری و رانتزای ارزی که حتی گاهی با نیت خیرخواهی انجام میشوند، عملاً بسترساز رانتهای کلان هستند.
وی زمینههای اجتماعیفرهنگی (مانند قومگرایی و شایستهستیزی)، اقتصادی (مانند تورم و مشکلات معیشتی) و سازمانی (مدیریت نالایق و دادوستدهای سیاسی) را از دیگر عوامل ریشهای این بحران دانست.
راهحلهای تقویت اعتماد؛ اثبات کارآمدی و تولید معنا
در ادامه این نشست، حمدالله اکوانی، رئیس بنیاد نخبگان استان کهگیلویه و بویراحمد و استاد علوم سیاسی، به تحلیل جایگاه نظام سلامت از منظر سیاستگذاری عمومی پرداخت و گفت: با وجود تمام ضعفهای ساختاری، نظام بهداشت و درمان در ایران به لحاظ کارآمدی و دسترسی، همچنان یکی از حوزههای پیشرو است و رتبه علمی کادر درمانی ما از میانگین خاورمیانه بالاتر است. بنابراین بحث ما بر سر نبود اعتماد نیست، بلکه تلاش برای بهبود شاخصهای آن است.
وی با اشاره به تفاوت نرخ اعتماد به نظام درمان در کهگیلویه و بویراحمد نسبت به استانهای همجوار افزود: ما در استان با نوعی تناقض مواجهیم؛ بیمار ما به استانهای مجاور مثل فارس میرود و در صورت فوت، هیچ اعتراضی شکل نمیگیرد، اما در بیمارستانهای خودمان با وجود خدمات استاندارد، گاه با کمترین تنش، شیشه بیمارستان را میشکنند. این مسئله نشان میدهد که برای ارتقای شاخص اعتماد، باید دو مؤلفه کلیدی «اثبات کارآمدی» و «تولید معنا» را جدی بگیریم.
این استاد دانشگاه در تشریح مؤلفه کارآمدی گفت: کارآمدی یعنی اثبات توانایی سیستم در برطرف کردن نیاز مراجعهکننده. ما در برخی حوزهها مثل جراحی کلیه یا اطفال اعتماد بالایی ایجاد کردهایم، اما در بخش سختافزاری و خدمات بیمارستانی ضعفهایی داریم. بر اساس «نظریه پنجره شکسته»، اگر به جزییات فیزیکی و رفاهی بیمارستانها (مثل خرابی آسانسورها یا نظافت اتاقها) رسیدگی نشود، این حس ناکارآمدی به کل سیستم تسری مییابد.
رییس بنیاد نخبگان استان در تبیین مؤلفه دوم (تولید معنا) پیشنهادهایی برای بهبود عملکرد حوزه روابط عمومی دانشگاه مطرح کرد و گفت: روابط عمومی باید اقداماتی نظیر خلق یک داستان یا روایت مرکزی سازمانی (استفاده از شعارهای محوری و امیدبخش روی دیوارها جهت کاهش اضطراب بیماران)، برگزاری آیینهای معناساز نظیر ساخت سردیس و تکریم نخبگان و پزشکان شاخص، آموزش کادر درمان برای رعایت تشریفات نمادین و محترمانه در مواجهه اولیه با بیمار (مانند الگوی موفق رفتار دکتر مهربانی)، راهاندازی کمپینهای روایت محلی جهت مستندسازی جراحیهای موفقیتآمیز، تولید نمادهای بصری بومی و استفاده از ظرفیت رهبران افکار، هنرمندان و متنفذین محلی برای اعتمادسازی در سطح شهرها و روستاها را در دستور کار قرار دهد.
دانشگاه اداره کار نیست؛ در برابر استخدامهای بیضابطه ایستادهایم
در پایان این نشست، سیده رقیه پناهی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، با ابراز خرسندی از مباحث مطرحشده گفت: شنیدن این دغدغهها تایید میکند که مسیر مفاهمه را برای کاهش دردهای جامعه درست آمدهایم. ما تمامی این پژوهشها را یادداشت میکنیم تا در نظام سلامت استان عملیاتی کنیم.
وی با اشاره به چالشهای مدیریت شایستهسالار و فشار گروههای ذینفع گفت: متأسفانه اگر یک مدیر بخواهد قانون را اجرا کند و جلوی استخدامهای بیضابطه را بگیرد، متهم به خودگمکردگی و بیعرضگی میشود. روزانه پیامها و تماسهای انبوهی از سوی طوایف یا افراد مختلف برای جابجایی نیروها یا استخدامهای سفارشی داریم و وقتی مقاومت میکنیم، برچسبهای ناجوانمردانهای میزنیم. اما صراحتاً اعلام میکنم دانشگاه، اداره کار نیست؛ بلکه جایگاه علم و نخبگان است. تیم مدیریتی فعلی دانشگاه هیچکدام شیفته صندلی نیستند و اگر کسی ادعا میکند میتواند بهتر کار کند، همین امروز صندلیها را واگذار میکنیم. اما تا زمانی که هستیم، اجازه نخواهیم داد کسی بدون ضابطه، آزمون و مصاحبه وارد این دانشگاه شود.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج در خصوص اقدامات انجامشده اظهار داشت: ما از همان ماههای اول، دورههای بازآموزی و نحوه برخورد با مردم را برای نیروهای حراست و پذیرش بیمارستانها آغاز کردیم. همچنین فضای اقتدارگرایی گذشته را شکستیم؛ در گام اول با راهاندازی «یکشنبههای گفتگو» پای حرفها و مطالبات کادر درمان نشستیم و معوقات آنها را پیگیری کردیم. در گام دوم به سراغ اساتید علوم انسانی آمدیم و جلسات گفتگو، شعرخوانی و نقد کتاب را کلید زدیم.
پناهی با استقبال از ایده کشاندن گفتگوها به میان مردم تصریح کرد: در ماههای آینده حتماً بساط گفتگو را به حیاط بیمارستانها و کف خیابانها خواهیم برد. در همین راستا و در اولین قدم، جمعهشب به مناسبت اختتامیه هفته سلامت، میز پاسخگویی و نخستین ایستگاه گفتگو با مردم را در یکی از میادین اصلی شهر یاسوج برپا خواهیم کرد تا مدیران ما مستقیماً صدای مردم را بشنوند.
درود بر همگی
مطالب ارزندهای مطرح شد.
با آرزوی موفقیت و عاقبت بخیری